Co to jest postępowanie restrukturyzacyjne?

Postępowanie restrukturyzacyjne pojawia się coraz częściej w kontekście problemów finansowych firm, ale wciąż budzi wiele pytań i wątpliwości. Dla jednych jest ostatnią deską ratunku, dla innych świadomym krokiem w stronę uporządkowania zobowiązań i ochrony biznesu przed eskalacją problemów. Na czym dokładnie polega postępowanie restrukturyzacyjne, kiedy warto je rozważyć i jakie możliwości daje przedsiębiorcy? Sprawdzamy.

Co to jest postępowanie restrukturyzacyjne? 

Co to jest postępowanie restrukturyzacyjne? To sformalizowany proces sądowy, którego celem jest ochrona przedsiębiorstwa przed upadłością i utratą płynności finansowej. Stanowi realną alternatywę dla bankructwa, dając firmie szansę na odzyskanie kontroli nad finansami, uporządkowanie zobowiązań i kontynuowanie działalności na nowych, bardziej bezpiecznych zasadach.

W praktyce restrukturyzacja pozwala przedsiębiorcy zyskać czas, ochronę prawną oraz przestrzeń do negocjacji z wierzycielami. Może zabezpieczyć firmę przed egzekucjami, wypowiedzeniami kluczowych umów czy narastającą presją windykacyjną, jednocześnie tworząc warunki do rzeczywistej naprawy sytuacji finansowej.

Podstawą prawną prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego jest ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, która określa dostępne tryby restrukturyzacji oraz prawa i obowiązki przedsiębiorcy, wierzycieli i sądu.

Rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych

Wśród rodzajów postępowań restrukturyzacyjnych można wymienić:

• postępowanie o zatwierdzenie układu – stanowi najmniej restrykcyjną spośród wszystkich procedur i charakteryzuje się możliwie dalekim ograniczeniem ingerencji sądu w relację wierzycieli z dłużnikiem; postępowanie otwiera doradca restrukturyzacyjny; ten typ jest najczęściej wybierany przez przedsiębiorców z uwagi na szybko widoczne korzyści,
• przyspieszone postępowanie układowe – zasadniczą rolę odgrywa doradca restrukturyzacyjny, którego zadaniem jest stworzenie całego planu układowego, przeprowadzenie głosowania wierzycieli, a także działanie w celu zawieszenia postępowania egzekucyjnego,
• postępowanie układowe – cechuje się dwoma podstawowymi elementami: umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności, a poza tym może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem,
• postępowanie sanacyjne – w tym przypadku dochodzi do daleko idącej ingerencji ze strony sądu w relacji zachodzącej pomiędzy wierzycielem a dłużnikami; pozwala dłużnikowi na podjęcie działań sanacyjnych oraz utworzenie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności.

Jakie są cele procesu restrukturyzacyjnego i kto może z nich skorzystać?

Proces restrukturyzacyjny jest zarezerwowany dla firm, które znalazły się w trudnej sytuacji finansowej, ale nadal mają szanse na dalsze funkcjonowanie. Dzięki niemu przedsiębiorcy uzyskują ochronę przed upadłością i budują warunki do uporządkowania zobowiązań. Zatem proces restrukturyzacyjny pozwala:

• uniknąć upadłości i likwidacji firmy,
• zatrzymać egzekucje i presję ze strony wierzycieli,
• zmienić warunki spłaty zadłużenia (np. rozłożyć je na raty, odroczyć terminy lub częściowo umorzyć),
• zawrzeć układ z wierzycielami,
• poprawić płynność finansową i ustabilizować działalność.

Z tego rozwiązania mogą skorzystać:

• przedsiębiorcy niewypłacalni lub zagrożeni niewypłacalnością,
• zarówno jednoosobowe działalności gospodarcze, jak i spółki,
• firmy, które chcą zareagować na problemy finansowe na wczesnym etapie.

Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego – kiedy może nastąpić?

Postępowanie restrukturyzacyjne może zostać wszczęte, gdy przedsiębiorca posiada tzw. zdolność restrukturyzacyjną oraz znajduje się w stanie niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością. Oznacza to, że restrukturyzacja nie jest zarezerwowana wyłącznie dla firm, które już utraciły płynność – równie dobrze może być zastosowana profilaktycznie, zanim problemy finansowe wymkną się spod kontroli.

Za niewypłacalnego uznaje się przedsiębiorcę, który nie jest w stanie na bieżąco regulować swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zagrożenie niewypłacalnością występuje wtedy, gdy sytuacja finansowa firmy wskazuje, że w niedalekiej przyszłości może dojść do utraty zdolności płatniczej – np. z powodu rosnących kosztów, spadku przychodów lub kumulacji zobowiązań.

Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego następuje na wniosek dłużnika (a w niektórych trybach również wierzyciela), który składa do sądu odpowiednie dokumenty. Przedsiębiorca nie musi udowadniać, że firma jest w „dobrej kondycji”, ale powinien wykazać, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji – czyli możliwość restrukturyzacji zadłużenia i dalszego prowadzenia działalności.

Sąd, analizując wniosek, ocenia m.in.:

• aktualną sytuację finansową przedsiębiorstwa,
• przyczyny problemów,
• zasadność wyboru danego trybu restrukturyzacji.

Jeżeli wniosek zostanie uwzględniony, sąd otwiera postępowanie restrukturyzacyjne i – w zależności od jego rodzaju – wyznacza nadzorcę sądowego lub zarządcę, który nadzoruje przebieg restrukturyzacji i chroni interesy wierzycieli.

Wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego

W przeciwieństwie do postępowania upadłościowego, w którym wniosek może złożyć zarówno dłużnik, jak i jego wierzyciele, postępowanie restrukturyzacyjne ma zupełnie inny charakter. Co do zasady inicjatywa należy wyłącznie do dłużnika, ponieważ restrukturyzacja ma służyć naprawie przedsiębiorstwa, a nie jego likwidacji.

Wyjątkiem jest postępowanie sanacyjne – w tym przypadku wniosek może złożyć również:

• kurator ustanowiony na podstawie art. 42 Kodeksu cywilnego,
• wierzyciel osobisty, jeżeli dłużnikiem jest niewypłacalna osoba prawna.

Wniosek o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego składa się do sądu rejonowego – wydziału gospodarczego, właściwego ze względu na siedzibę przedsiębiorcy. Ma on formę pisma procesowego, a jego zakres zależy od rodzaju wybranego postępowania.

Jakie informacje musi zawierać wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego?

Choć szczegółowe wymogi różnią się w zależności od trybu (zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe lub sanacyjne), każdy wniosek powinien zawierać kluczowe dane pozwalające sądowi ocenić sytuację przedsiębiorstwa.

Najczęściej są to:

• dane identyfikacyjne dłużnika (imię i nazwisko lub nazwa firmy, PESEL lub KRS, adres, siedziba),
• informacje o osobach reprezentujących przedsiębiorstwo,
• propozycje układowe wraz z opisem planowanych sposobów spłaty zobowiązań,
• wykaz wierzycieli z podaniem wysokości i terminów wymagalności wierzytelności,
• informacje o wierzytelnościach spornych,
• zestawienie majątku dłużnika wraz z jego szacunkową wartością,
• dane finansowe, takie jak bilans sporządzony na potrzeby postępowania,
• informacje dotyczące skali działalności przedsiębiorstwa (np. liczba pracowników, obrót).

W przypadku bardziej rozbudowanych postępowań, takich jak sanacja, zakres dokumentów jest szerszy i obejmuje m.in. wstępny plan restrukturyzacji oraz szczegółowe dane finansowe.

Skutki otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego

Zgodnie z ustawą z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne układ wiąże wszystkich wierzycieli, których wierzytelności zostały nim objęte. W żaden sposób nie narusza on uprawnień wierzyciela, który w dalszym ciągu może egzekwować swoją wierzytelność zabezpieczoną ograniczonym prawem rzeczowym. Mamy tu na myśli:

• hipotekę,
• zastaw zwykły lub rejestrowy,
• zastaw skarbowy,
• hipotekę morską.

Jeśli ograniczone prawo rzeczowe jest ustanowione na majątku dłużnika, wierzyciel rzeczowy może sięgnąć po swoje uprawnienia w pełni, chyba że uprawniony wyraził zgodę na objęcie wierzytelności zabezpieczonej układem. Wówczas zakres zaspokojenia określa układ pomiędzy wierzycielem a dłużnikami.

Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia wydanego przez sąd, stanowiącego o zatwierdzeniu układu, postępowanie zabezpieczające oraz egzekucyjne podjęte względem majątku objętego układem, zostaje zawieszone. Wierzyciel może zgodzić się na podjęcie tych postępowań względem wierzytelności wykraczających poza układ. Ponadto istnieje możliwość uchylenia zajęcia rachunku, jeśli jest to niezbędne do dalszego prowadzenia organizacji.

Zalety i wady postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne wiąże się zarówno z wadami, jak i zaletami. Jednak korzyści, jakie płyną z tego rozwiązania, zdecydowanie przewyższają jego słabe strony.

Plusy:

• „zgrupowanie” wszystkich wierzycieli w ramach jednego postępowania,
• duże możliwości w obrębie restrukturyzacji zobowiązań,
• ochrona przed egzekucją – szansa na uratowanie firmy,
• znaczący wpływ dłużnika oraz wierzycieli na przebieg postępowania, w tym na kształt układu.

Minusy:

• długie kolejki w sądach oznaczające konieczność oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy,
• trudności w uzyskaniu poparcia wśród wierzycieli dla złożonych propozycji układowych,
• ryzyko podjęcia niewłaściwych decyzji przez dłużnika i wierzycieli. 

Kiedy można umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne i jakie są tego skutki?

Postępowanie restrukturyzacyjne może zostać umorzone, gdy jego dalsze prowadzenie nie ma już uzasadnienia lub nie spełnia swojej funkcji. Do najczęstszych powodów umorzenia należą:

• nieprzyjęcie układu – gdy wierzyciele nie przegłosują zaproponowanych warunków restrukturyzacji,
• wniosek dłużnika – jeżeli przedsiębiorca złoży wniosek o umorzenie i uzyska zgodę rady wierzycieli,
• brak współpracy dłużnika – np. niewykonywanie poleceń sędziego-komisarza, za zgodą rady wierzycieli,
• pokrzywdzenie wierzycieli – gdy dalsze prowadzenie postępowania mogłoby pogorszyć ich sytuację,
• ogłoszenie upadłości – po uprawomocnieniu się postanowienia o upadłości dłużnika,
• brak realnych szans na wykonanie układu – gdy z okoliczności sprawy wynika, że restrukturyzacja się nie powiedzie.

Należy poinformować również o skutkach, jakie niesie za sobą umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego. Zaliczamy do nich m.in. utratę ochrony przed egzekucją, natychmiastową wymagalność zobowiązań, zwiększone ryzyko upadłości, przeniesienie kosztów dotychczasowego postępowania na dłużnika, czy odzyskanie zarządu nad majątkiem.