Co to jest BIK – co musisz wiedzieć

Każdy, kto chociaż raz w życiu ubiegał się o jakikolwiek kredyt, kartę kredytową, limit w koncie lub poręczał pożyczkę, na pewno spotkał się z pojęciem Biura Informacji Kredytowej, znanego jako BIK. Wiemy, że pracownicy banków oraz firm pożyczkowych sprawdzają informacje o naszej historii kredytowej zgromadzone w BIK-u i na tej podstawie mogą nam przyznać bądź odmówić finansowania.

BIK – co to jest Biuro Informacji Kredytowej?

Biuro Informacji Kredytowej rozpoczęło swoją działalność w 1997 roku na podstawie przepisów polskiego prawa bankowego. Zostało utworzone przez banki i Związek Banków Polskich. Jego zadaniem jest m.in. gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych pomagających określić ryzyko pożyczania pieniędzy poszczególnym obywatelom i firmom. Dzięki informacjom zgromadzonym w tym rejestrze analitycy mogą ocenić rzeczywistą zdolność kredytową i stopień obciążenia klienta ubiegającego się o kolejny produkt bankowy.

Ocena punktowa osoby ubiegającej się o kredyt, czyli scoring

Scoring to pojęcie często pojawiające się w kontekście wnioskowania o pożyczkę. To nic innego jak system oceny punktowej, w którym pod uwagę brana jest dotychczasowa historia kredytowa. Scoring wyraża się w skali od 1 do 100 pkt. Im więcej punktów, tym ocena wiarygodności finansowej jest wyższa. Dla instytucji, która sprawdza dane w BIK, to sygnał mniejszego ryzyka braku spłaty.

Scoring określa zatem wiarygodność kredytową na podstawie porównania naszego profilu z profilami innych klientów, którzy otrzymali kredyty. Im bardziej nasz profil jest podobny do profilów osób spłacających terminowo swoje zobowiązania, tym wyższą ocenę otrzymujemy.

Do wyliczenia scoringu brane są następujące aspekty:

• Historia spłat. Jeżeli w przeszłości pojawiały się opóźnienia lub zaległości, mogą one wpływać negatywnie na ocenę. BIK bierze pod uwagę opóźnienia odnotowane w ciągu ostatnich 12 miesięcy, jeśli zaległość wynosiła co najmniej 50 zł, a także poważniejsze opóźnienia z ostatnich 36 miesięcy – przekraczające 90 dni przy zaległości wynoszącej co najmniej 200 zł.
• Bieżące spłaty. Jeżeli spłacasz swoje obecne zobowiązania w terminie, działa to na Twoją korzyść. BIK sprawdza, czy aktualnie masz opóźnienia powyżej 15 dni w spłacie kredytów lub pożyczek, jeśli kwota zaległości wynosi co najmniej 50 zł.
• Staż kredytowy. Im dłużej korzystasz z kredytów bankowych, tym więcej informacji BIK może wykorzystać do oceny Twojej historii kredytowej. Pod uwagę brane są kredyty bankowe, które aktualnie spłacasz, oraz te spłacone w ciągu ostatnich 5 lat. Nie uwzględnia się tutaj m.in. pożyczek, zakupów z odroczoną płatnością BNPL ani bezumownych debetów w koncie.
• Nowe kredyty. Jeżeli w krótkim czasie zaciągasz wiele nowych kredytów lub pożyczek, może to wpływać negatywnie na ocenę. BIK bierze pod uwagę zobowiązania zaciągnięte w ciągu ostatnich 7 miesięcy, jeśli ich kwota wynosi co najmniej 400 zł. W tej kategorii nie są uwzględniane kredyty hipoteczne ani zakupy BNPL.
• Wykorzystanie limitów – np. na karcie kredytowej, w limicie kredytowym lub kredycie odnawialnym. Znaczenie ma to, w jakim stopniu procentowo wykorzystujesz przyznany limit. BIK analizuje wykorzystanie takich produktów w poprzednim miesiącu, a zbyt wysoki poziom wykorzystania może obniżać scoring i świadczyć o problemach z płynnością finansową.
• Kredyty gotówkowe. Znaczenie ma liczba kredytów i pożyczek gotówkowych, które aktualnie spłacasz. Im więcej takich zobowiązań pozostaje aktywnych, tym niższa może być ocena punktowa, ponieważ większa liczba równolegle spłacanych kredytów zwiększa ryzyko problemów z regulowaniem zobowiązań.

Jak samodzielnie sprawdzić swój raport w BIK?

Aby zapoznać się ze swoim aktualnym stanem oceny zdolności kredytowej, wystarczy wykonać kilka prostych kroków. Wszystko można załatwić przez Internet, co nie zajmie Ci dużo czasu.

Po pierwsze, wchodzimy na stronę www.bik.pl i klikamy w pole „zamów raport BIK”, a następnie, w zależności od preferencji, wybieramy: pojedynczy raport (koszt 59 zł) albo pakiet 6 raportów (za 139 zł/rok) lub pakiet raportów bez ograniczeń (239 zł/rok). Po tym system przekieruje nas na stronę, gdzie należy założyć konto w BIK-u.

Po drugie, musimy poddać się weryfikacji. Dostęp do takich danych jest ściśle ograniczony, a instytucja, która je gromadzi, musi być pewna, że nie dostaną się w niepowołane ręce i nie będą wykorzystane w nielegalny sposób. Weryfikacja nastąpić może na dwa sposoby: przez aplikację mObywatel albo przez przelew bankowy online (koszt 1 zł). Następnie wypełniamy formularz. Oprócz podstawowych danych należy tu podać m.in.: numer dowodu osobistego i numer PESEL, a także numer telefonu i adres e-mail.

Po trzecie, kiedy weryfikacja będzie pozytywna, musimy ustawić hasło do naszego profilu i zalogować się z jego pomocą. Hasło nie może być zbyt proste – pamiętajmy, że chodzi o jedne z naszych najbardziej wrażliwych danych.

Po czwarte, po dokonaniu płatności zyskujemy dostęp do naszego raportu BIK. Możemy przeglądać go zarówno w panelu użytkownika, jak i ściągnąć na dysk w formacie PDF i wydrukować.

Jak czytać raport BIK?

Metody klasyfikowania naszej oceny zdolności kredytowej zmieniały się na przestrzeni lat, obecnie wprowadzona skala punktowa poniekąd ułatwia to zadanie. Trzeba jednak pamiętać, że jest ona dość uproszczona i umowna. Służy przede wszystkim ogólnemu zorientowaniu się w sytuacji. Analitycy bankowi zagłębiają się w zestawienie uważniej.

Nam wystarczy informacja, że kiedy nasza ocena punktowa wynosi 81 i więcej, to jest to bardzo dobry wynik; 66 punktów to wynik dobry. Im więcej punktów uzyskujemy, tym w oczach banku większe prawdopodobieństwo, że spłacimy kredyt bez problemów i w terminie.

Bardzo ważny jest fakt, że raport BIK to tylko jedno z wielu narzędzi oceny zdolności kredytowej stosowanych przez banki w procesie udzielania nam pożyczki. Każdy funkcjonujący na rynku bank stosuje inne, dodatkowe kryteria, na podstawie których decyduje o tym, czy pożyczyć nam pieniądze.

Czy raport BIK wpływa na zdolność kredytową?

To pytanie zadaje sobie wiele osób planujących zaciągnięcie kredytu. Odpowiedź brzmi: tak, dane z raportu BIK mają istotny wpływ na zdolność kredytową. Banki analizują historię spłat zobowiązań zapisaną w BIK-u, aby ocenić, czy klient jest wiarygodny i terminowo reguluje swoje długi. Pozytywna historia kredytowa może zwiększyć szanse na uzyskanie finansowania i lepsze warunki umowy. Z kolei opóźnienia lub zaległości mogą tę zdolność obniżyć.

Jak długo BIK przechowuje dane kredytowe?

Dane kredytowe są przetwarzane przez BIK przez cały okres spłaty zobowiązania. Oznacza to, że informacje o aktywnych zobowiązaniach pozostają w bazie aż do momentu ich całkowitego uregulowania. Po spłacie kredytu dane nie są automatycznie usuwane. Ich dalsze przetwarzanie zależy od rodzaju informacji oraz wcześniej wyrażonej zgody klienta.

Pozytywna historia kredytowa może być przechowywana i wykorzystywana nawet przez 5 lat po zamknięciu zobowiązania, jeśli klient wyraził na to zgodę. Po tym dane o spłaconych należnościach pozostają niewidoczne dla instytucji, które sprawdzają w BIK-u historię kredytową potencjalnego kredytobiorcy. 

Jeżeli kredyt lub pożyczka nie były spłacane terminowo, dane mogą być przetwarzane w BIK bez zgody klienta przez okres nie dłuższy niż 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania. Jest to możliwe, gdy opóźnienie przekroczyło 60 dni, a od poinformowania klienta przez instytucję finansową o zamiarze dalszego przetwarzania danych upłynęło co najmniej 30 dni.

Warto przy tym wiedzieć, że zgodnie z prawem (art. 105a ust. 4 i 5 ustawy Prawo bankowe), dane dotyczące wszystkich kredytów mogą być przetwarzane w BIK-u dla celów statystycznych przez 12 lat – licząc od dnia ich spłaty. Zgoda nie jest tu niezbędna, ponieważ dane te nie mają wpływu na indywidualną historię kredytową.

Informacje z instytucji pożyczkowych mogą być przetwarzane w celu rozpatrywania reklamacji i roszczeń do czasu ich przedawnienia, jednak nie dłużej niż przez 6 lat od spłaty zobowiązania. 

Co zrobić, jeśli dane w raporcie BIK-u są błędne?

W przypadku zauważenia błędnych informacji w raporcie BIK-u należy przede wszystkim dokładnie sprawdzić, których danych dotyczą nieścisłości i porównać je z dokumentacją kredytową, np. umową lub historią spłat. Następnie należy skontaktować się bezpośrednio z instytucją finansową, która przekazała dane do BIK-u, ponieważ to właśnie bank lub inny kredytodawca odpowiada za ich poprawność.

Jeśli błąd zostanie potwierdzony, instytucja ma obowiązek zaktualizować lub poprawić informacje w systemie. W niektórych przypadkach możliwe jest również złożenie reklamacji bezpośrednio do BIK-u, który przekaże zgłoszenie do właściwego podmiotu. Po wprowadzeniu korekty dane w raporcie powinny zostać zaktualizowane, co może mieć pozytywny wpływ na ocenę zdolności kredytowej.

Jak banki używają informacji z BIK-u do podejmowania decyzji?

Banki wykorzystują informacje z BIK-u przede wszystkim do oceny wiarygodności i ryzyka kredytowego klienta. Analizują historię wcześniejszych spłat zobowiązań, sprawdzając m.in.: czy raty były regulowane terminowo, czy występowały opóźnienia oraz jak wygląda aktualne zadłużenie. Na tej podstawie instytucje finansowe mogą ocenić, jak duże jest prawdopodobieństwo terminowej spłaty nowego kredytu.

Dane z BIK-u są również wykorzystywane do wyliczenia wspomnianej wcześniej zdolności kredytowej, czyli zdolności do spłaty kredytu wraz z odsetkami w określonych terminach. Bank bierze pod uwagę m.in.: liczbę aktywnych zobowiązań, ich wysokość oraz historię kredytową. Im bardziej uporządkowana i pozytywna historia, tym większa szansa na uzyskanie kredytu na korzystniejszych warunkach. W przypadku negatywnej historii, pełnej opóźnień w spłatach lub zaległości, bank może znacząco obniżyć ocenę wiarygodności klienta, a w niektórych sytuacjach nawet odmówić udzielenia finansowania.

W praktyce BIK stanowi jedno z kluczowych narzędzi decyzyjnych, które pozwala bankom ograniczać ryzyko i podejmować bardziej świadome decyzje kredytowe.